Xưởng tranh sơn mài Việt Nam với chất liệu sơn ta truyền thống 2014

Dernier ajout : 2 mai 2014.

  Xưởng tranh sơn mài Việt Nam với chất liệu sơn ta truyền thống 2014 }

Từ chất liệu sơn sống đến sơn mài
Dưới đây là đoạn trích bài thuyết trình của ông TRẦN Huy Quang
Họa sĩ và giảng viên sơn mài
Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội
Hội Mỹ thuật Việt Nam
Tại Hội thảo lần thứ 3 của Hệ thống châu Á diễn ra tại Paris vào tháng 9 năm 2007

 Sơ lược lịch sử

Sơn mài từng được coi là chất liệu hội họa đầu tiên ở Việt Nam cho đến đầu thế kỷ 20. Khi quét lên đồ vật, sơn mài dính chắc vào gỗ, tre, đồ da cũng như đồ kim loại. Chất liệu này có thể giúp bảo vệ đồ vật bền chống côn trùng và thời tiết thất thường. Sơn mài làm đẹp đồ vật và tạo vẻ sáng bóng.
Sơn mài được sử dụng trong chế tạo các vật dụng hàng ngày, đồ thờ cúng, đồ gia dụng hoặc trang trí kiến trúc cung điện, đền, chùa chủ yếu dựa theo nghệ thuật truyền thống Trung Hoa mà Việt Nam vốn từng bị lệ thuộc đến thế kỷ X.
Ngay khi trường Mỹ thuật Đông Dương được thành lập vào năm 1972 tại Hà Nội theo sáng kiến của Victor Tardieu et Nam Son, sau đó là trường Mỹ nghệ thực hành do Evariste Jonchère thành lập, các nhà sáng lập và các nghệ sĩ muốn kết hợp hài hòa những nét nghệ thuật truyền thống Việt Nam với nghệ thuật phương Tây. Từ đó cho ra đời rất nhiều chất liệu mới như sơn mài.
Joseph Inguimberty, họa sĩ người Marseille theo trường phái ấn tượng, đã giảng dạy kỹ thuật sơn dầu và vận động các nghệ nhân sơn mài tham gia truyền đạt kỹ thuật này cho học sinh.
Đây là nguồn gốc tranh sơn mài. Từ « sơn » vừa để nói về tác phẩm sơn mài và chất liệu sơn.

 Sơn, một chất liệu từ thực vật

Sơn chiết xuất từ cây sơn hoặc từ cây sơn có tên khoa học là toxicodendron succedaneum. Những cây sơn này mọc trên đồi rừng đất hoang hóa thuộc các tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang và Yên Bái cách Hà Nội khoảng 60 đến 80 km. Dù là tự mọc hay được trồng trên rừng, những cây này cho chất lượng sơn như nhau. Cây sơn lúc trưởng thành đạt 3-4 m chiều cao. Sau 3 năm có thể thu hoạch, cây sơn cho nhựa sơn từ 3 đến 4 năm, sau đó sẽ giảm dần.

 Thu gom sơn

Dùng dao nhọn khắc vào thân cây sau đó thu lượm nhựa sơn có màu trắng sữa rất đặc. Cây sơn cho nhựa quanh năm, cứ ba ngày lấy sơn một lần nhưng nhựa tốt nhất là nhựa lấy từ tháng chín đến tháng riêng, cũng như vào mùa khô thu hoạch từ lúc sẩm tối tới bình minh ngày hôm sau là tốt nhất.

 Từ sơn sống đến sơn chín

Nếu tiếp xúc với không khí, sơn sống chuyển sang màu nâu và trở nên cứng vì thế sơn được lọc để loại bỏ chất cặn, sau đó được đánh bóng tạo hợp chất. Dược bảo quản ở nơi thoáng khí, tránh ánh sáng trong nhiều tháng để gạn sơn. Trong môi trường nóng ẩm, sơn dần lên men tự nhiên và ô xy hóa dần.
Sơn dần tạo thành năm lớp sơn chín hoặc sơn tự nhiên có độ dày khác nhau. Giá bán sơn tự nhiên tùy theo mục đích sử dụng của họa sĩ. Lớp sơn dày trên cùng, lỏng nhất, có màu vàng hổ phách và tạo sơn gỗ gụ chất lượng cao. Các lớp sơn dưới dần trở nên lỏng với chất liệu sơn chín trộn lẫn các chất liệu khác như cát, vải lụa, đất dùng để tạo các lớp dưới và chuẩn bị làm vóc.
Ông dần dần hình thành đến năm lớp mật độ khác nhau sơn mài tự nhiên trưởng thành, sơn bóng. Giá trị thị trường của sơn mài tự nhiên là một sử dụng khác nhau bằng cách coaters họa sĩ. Lớp trên nhiều chất lỏng, thực hiện một hổ phách vàng và gỗ gụ sơn mài cho chất lượng cao. Các lớp thấp hơn sơn mài blackberry ít chất lỏng trộn với các vật liệu khác như cát, lụa, sử dụng đất phụ lớp hay các chế phẩm của phương tiện truyền thông.
Sơn sống độc hại có thể gây dị ứng nếu hít phải. Những người thu gom sơn phải trang bị dự phòng nguy cơ này và sơn được các họa sĩ sử dụng đã qua xử lý.

 Thực hiện một bức tranh trong xưởng sơn mài

A- Một bức tranh sơn mài được thực hiện trên nền vóc sơn mài đã qua xử lý. Quá trình chuẩn bị vóc trong khoảng một tháng, vóc sẽ sẵn cho người tham gia sử dụng.
B- Làm đồ sơn mài trong 12 bước :
-  Kiểm tra sự kết hợp màu trên giấy can. Các màu thích hợp là màu nóng và tạo độ tương phản
-  Hình can trên nền vóc
-  Uốn xung quanh bản vẽ sơn đen
-  Làm khô
-  Các mảng màu từ sáng đến đậm với sơn mài màu bằng cách thêm các sắc tố / rắc bột màu trắng hoặc vàng
-  Làm khô
-  Dùng sơn gỗ gụ màu đỏ son, màu đen để che
-  Mài nhẵn với một tuýp nước để nhìn rõ chi tiết bản vẽ trên giấy can (đá mài, đá nhám, than gỗ, giấy thủy tinh)
-  Khắc vỏ trứng cho lớp màu trắng
-  Làm khô và mài nhẵn
-  Đánh bóng với miếng xốp bằng tóc và ghép bằng tay
-  Lustrage avec une éponge de cheveux et travail de la paume de la main

 Tạo màu như thế nào ?

• Rất ít chất liệu màu phù hợp vì chúng ngăn sơn mài cứng lại hoặc chuyển sang màu đen.
• Màu cơ bản của sơn là : đen-vàng-nâu
• Màu hữu cơ được sử dụng là : đỏ son, đỏ tươi, màu son và màu son đậm
• Pha trộn
- Phấn vàng và / hoặc bạc
- Vỏ trứng
- Xà cừ / hòn bột
• Chất nhuộm vô cơ của màu xanh lá cây và màu xanh nước biển
Oxit crom, màu chàm